მარკ ნ. კათცი
24 სექტემბერი 2008
ორი პრობლემის დაკავშირება, დროით გამოცდილი პრაქტიკაა: თუ გინდა მეორე მხარე შენთვის მნიშვნელოვანი საკითხის გადასაწყვეტად თანამშრომლობაზე წამოიყვანო, მაშინ სხვა პრობლემასთან დაკავშირებით, რომელიც საპირისპირო მხარეს ემნიშვნელება, დახმარებას უნდა შეპირდე ან პირიქით შეფერხებებით დაემუქრო. მოსკოვო ღიად ცდილობს საქართველოში განხორციელებული ქმედებებისთვის დასავლეთისგან თუ მოწონება არა, დათმობა მაინც მიიღოს და ირანთან თანამშრომლობის გააქტიურებით ემუქრება.
კრემლის განზრახვები 23 სექტემბერს უფრო ცხადი გახდა-რუსეთის ოფიციალურმა პირებმა განაცხადეს, რომ ისინი არ მიიღებენ მონაწილეობას მოლაპარაკებებში, რომელიც გაეროში უნდა გამართულიყო და რომელზეც ირანისთვის ახალი სანქციების დაწესებაზე უნდა ემსჯელათ. რუსი დიპლომატები რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის ზედმეტად დაძაბულ სამუშაო განრიგზე მიუთითებდნენ და ამბობდნენ, რომ სწორედ ეს გახდა ირანთან დაკავშირებულ მოლაპარაკებებზე ლავროვის მიერ უარის თქმის მიზეზი- იტყობინებოდა ”რია ნოვოსტი” რუსეთის საინფორმაციო სააგენტო.
თითქმის თვეზე მეტია რუსეთი საკმაოდ ღიად მიანიშნებს, რომ დასავლეთთან ირანის ბირთვულ პროგრამაზე თანამშრომლობას მხოლოდ შესაბამისი შეთანხმების შემდეგ დაეთანხმება. მაგალითად, 29 აგვისტოს CNN-თან ინტერვიუში რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა განაცხადა, რომ თუ დასავლეთს არ სურს ირანის ბირთვულ პროგრამასთან (ისევე, როგორც სხვა პრობლემებთან) დაკავშირებით რუსეთთან თანამშრომლობა, მაშინ: ”გზაც დაგვილოცია, გააკეთეთ ეს სამუშაო უჩვენოდ”.
ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და ევროპის კავშირზე გაძლიერებული ზეწოლით, რუსეთი ცდილობს ისინი დათმობებზე წამოიყვანოს. 7 სექტემბერს ბრიტანული ”სანდი ტაიმსის” წერდა, რომ რუსეთი აშშ-ს მიერ საქართველოს მხარდაჭერის საპასუხოდ, ირანთან ბირთვული თანამშრომლობის ინტენსიფიკაცის შესაძლებლობას განიხილავს.
სულ უფრო ანტიამერიკულად განწყობილი რუსეთის უკვე ანტიამერიკულად განწყობილ ირანთან გაერთიანების პერსპექტივა, მართლაც შემაშინებელია. ინტერესთა დაახლოების შემთხვევაში, ორი ქვეყან ადვილად გაინაწილებს კონტროლს ბუნებრივი გაზის მიწოდებაზე, რომელიც ასე სჭირდება ევროკავშირის ქვეყნებს და აიძულებს ბრიუსელს რუსეთისა და ირანის ნებისმიერ სურვილს დაყვეს. ამასთანავე, თუ ირანი ბირთვულ იარაღს ხელში ჩაიგდებს, ის სულ უფრო მეტი თვიდდარწმუნებით იმოქმედებს და შესაძლოა ერაყში, ავღანეთში, ლიბანში შეჭრაზეც კი იფიქროს.
მაგრამ მოხდება კი ასე? აუცილებელი არ არის. ირანის მედიაში გაკეთებული კომენტარები ადასტურებს, რომ რუსეთ-საქართველოს კონფლიქტის შესაძლო შედეგები თეირანში შეშფოთებას იწვევს. რუსეთ-საქართველოს ომის დაწყებიდან რამდენიმე დღეში ირანელი ექსპერტები ასკვნიდნენ, რომ რუსეთ-ამერიკის ურთიერთობის გამწვავება მათ ბირთვული პროგრამის სასარგებლოდ შეიძლება გამოიყენონ. მაგრამ დროთა განმავლობაში ირანელთა კომენტარი სულ უფრო ფრთხილ ინტონაციებს იძენდა.
კოსერვატორულ გაზეთ Kayhan-ში, 2 სექტემბერს, CNN-ზე გაკეთებული კომენტარების გამო პუტინს აკრიტიკებდნენ. ამ გამოსვლაში ცხადად გამოჩნდა, რომ რუსეთი არც თუ ძალიან ისწრაფვის ირანის დახმარებისკენ. პოლიტიკოსებმა თეირანში გააცნობიერეს, რომ ირანის ბირთვული პროგრამა მოსკოვისთვის მხოლოდ ვაჭრობის საგანია და მეტი არაფერი. თუ დასავლეთი რუსეთს საქართველოსთან დაკავშირებით დაუთმობს, მაშინ მოსკოვი დასავლეთს ირანის წინააღმდეგ ბრძოლაში მხარს დაუჭერს.
3 სექტემბერს, როდესაც ირანის აგრესიული, ანტიამერიკელი და ანტიებრაელი ლიდერი მაჰმუდ ახმედინიჯადი ბიშკეკში შანჰაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის ლიდერთა სამიტზე სამხრეთ ოსეთში ატეხილ ომზე ”სიონისტებს” სდებდა ბრალს, E’temad-ი ახმედინიჯადს აკრიტიკებდა: ”ზუსტად იმ დროს, როდესაც შანჰაის სამიტზე ირანის ხელისუფლება ცდილობს კავკასიის კონფლიქტში რუსეთის მოკავშირის პოზიცია დაეკავოს, პუტინი ამერიკას ირანის ბირთვულ პროგრამასთან დაკავშირებით თანამშრომლობას პირდება, რაც იმას ადასტურებს, რომ უშიშროების საბჭოში რუსეთის მიერ ირანის მხარდაჭერის იმედი სულ უფრო საეჭვო ხდება”.
ცხადია, რომ მედიაში გაკეთებული კომენტარი ხელისუფლების პოლიტიკის ინდიკატორად ვერ გამოდგება. მაგრამ ფაქტი ერთია, ირანში, სადაც სიტყვის თავისუფლება შეზღუდულია, მედიაში მსგავსი განცხადებები ერთ რამეზე მიგვანიშნებს: ირანის ხელისუფლება რუსეთის განზრახვებს ფრთხილად ეკიდება.
ირანს შეშფოთებისთვის მართალც ბევრი მიზეზი აქვს. ისედაც რთული პარტნიორი, რუსეთი, მას შემდეგ, რაც რეგიონში თავის გაზრდილ მნიშვნელოვნებასა და ძალაუფლებას შეიგრძნობს, სულ უფრო არასაიმედო მოთამაშედ შეიძლება იქცეს. გარდა ამისა, რუსეთის მიერ სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის დამოუკიდებლობის აღიარებამ ირანს შესაძლოა შიდა პრობლემები შეუქმნას და სეპარატისტული განწყობილებები გააღვიძოს, განსაკუთრებით აზრებაიჯანელთა საკმაოდ დიდ პოპულაციაში.
დასავლეთისთვის ეს გარემოება სასარგებლო უნდა იყოს. რუსეთის ქმედებებმა საქართველოში ირანს შესაძლოა რუსეთთან დამოკიდებულებაში სიფრთხილისკენ უბიძგოს, ხოლო ამერიკას და თეირანს საერთო საფრთხის წინააღმდეგ ერთობლივი ნაბიჯები გადაადგმევინოს. ბუნებრივია, ამის მიღწევა ძალიან გართულდება. მაგრამ, თუ მსგავსი კურსი ვერ განხორციელდა, ამით პირველ რიგში მოსკოვი მოიგებს.
No comments:
Post a Comment