დაგ ბენდოუ
23 თებერვალი 2009
გასული წლის თებერვალში კოსოვომ, ვაშინგტონის მხარდაჭერით, დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ეს იყო კულმინაციური მომენტი ომისა, რომელიც ამერიკამ ათწლეულის წინ სერბეთის წინააღმდეგ, მისთვის სტრატეგიულად არამნიშვნელოვან რეგიონში დაიწყო. მაგრამ მშვიდობა, როგორც ჩანს, ომზე უფრო მკაცრი გამოდგა. მეგობრებსა და მოკავშირეებზე აშშ-ს ზეწოლის მიუხედავად, კოსოვოს დამოუკიდებლობის აღიარების ტალღა შეჩერდა. გასულ წელს სერბეთმა გაეროს უშიშროების საბჭოს მიერ მსოფლიო სასამართლოში საქმის გადაცემის უფლება მიიღო და განხილვა უკვე მიმდინარეობს. კონფლიქტი გაყინულია, მაგრამ დარჩენილია სახიფათო კერები, განსაკუთრებით ეს კოსოვოს ჩრდილოეთით მცხოვრებ სერბული თემის სტატუსს ეხება.
სიტუაცია კიდევ უფრო დაიხლართა, როდესაც რუსეთმა სამხრეთ ოსეთის მხარდასაჭერად საქართველოში თავისი ომის გასამართლებლად კოსოვოს პრეცედენტი ცინიკურად მოიშველია - ვინ არის ვაშინგტონი, რომ საქართველოს დარღვეულ ტერიტორიულ მთლიანობაზე იწუწუნოს?
სამწუხაროდ მაშინ, როდესაც სახელმწიფო დეპარტამენტს ჰილარი კლინტონი მართავს, ბალკანეთთან მიმართებაში დიდ ცვლილებებს არ უნდა ველოდეთ. და მართლაც, სახელმწიფო მდივანმა, კლინტონმა უკვე დაგეგმა კოსოვოს ”პრეზიდენტთან” და პრემიერ-მინისტრთან” ხუთშაბათის შეხვედრა იმისთვის, რომ, როგორც სახელმწიფო დეპარტამენტი აცხადებს, ”კიდევ ერთხელ დაარწმუნოს ისინი აშშ-ს მეგობრობასა და მხარდაჭერაში”.
აშშ-ს პოლიტიკას ცვლილებები უკიდურესად ესაჭიროება .
რეპრესიული ადგილობრივი (ალბანური) მმართველობის წლების შემდეგ, რომელიც ასეთივე ძალადობრივმა (სერბულმა) ხელისუფლებამ გადაიბარა, კოსოვოში საშინელი პარტიზანული ომი დაიწყო. ყველაზე მეტად ბრალი ამ ომში მილოშევიჩის რეჟიმს ედებოდა, მაგრამ კოსოვოს გათავისუფლების არმიამაც საპასუხოდ არანაკლები საშინელებანი ჩაიდინა. აშშ-ს დიპლომატები კგა-ს ”ტერორისტულ ორგანიზაციასაც” კი უწოდებდნენ.
აშშ-ს კონფლიქტზე არ უნდა ერეაგირა, მაგრამ პრეზიდენტმა ბილ კლინტონმა ბალკანეთის პრობლემა იმ შესაძლებლობად აღიქვა, რომელიც აშშ-ს საგარეო პოლიტიკას ერთგვარ საერთაშორისო მასშტაბის სოციალურ სამსახურად აქცევდა - ამ ტერმინებში აღწერა ვითარება მაიკლ მანდელბაუმმა, SAIS-იდან. როდესაც ნატომ სერბეთის უსაფრთხოების ძალები კოსოვოდან გააძევა, ტერიტორიის საბოლოო დისპოზიცია ყველასთვის ცხადი გახდა. მიუხედავად იმისა, რომ გაეროს 1244 რეზოლუცია კოსოვოს სერბეთის სუვერენიტეტს უქვემდებარებდა, რასაც უნდა უზრუნველეყო ”კოსოვოს მომავალი სტატუსის განსასაზღვრად პოლიტიკური პროცესის წარმართვა” , მოკავშირეებს სერიოზული მოლაპარაკებების ჩატარება არც არასდროს განუზრახავთ. უფრო მეტიც, ეთნიკური ალბანელები მიხვდნენ, რომ საბოლოოდ დამოუკიდებლობას მიაღწევდნენ. მოლაპარაკებები მხოლოდ შოუ იყო, შოუ, რომელსაც სერბეთის მოსალოდნელი კაპიტულაცია უნდა შეენიღბა. ასე, რომ ეთნიკურ ალბანელებს არც არასდროს განუხილავთ რომელიმე შესაძლო ვარიანტი, გარდა დამოუკიდებლობისა.
მათ ეთნიკური სერბების უფლებათა პატივისცემა აღიარეს, პატივისცემა, რომელიც სადღაც გაქრა, როდესაც ხუთი წლის წინ აგორებული ახალი ძალადობრივი კონფლიქტის დროს ეთნიკურმა ალბანელებმა დაახლოებით მეოთხედი მილიონი სერბი და სხვა უმცირესობანი, მათ შორის, ბოშები და ებრაელები საკუთარი ტერიტორიიდან გააძევეს, დაანგრიეს სერბების სახლები, ეკლესიები და მონასტრები. მიუხედავად ამისა ეთნიკური ალბანელები მაინც ელოდნენ, რომ ჩრდილო რაიონები, რომლებიც ძირითადად სერბებით იყო დასახლებული, მათ მართვას დაექვემდებარებოდა,
ბელგრადის ახალარჩეულმა დემოკრატიულმა მთავრობამ ყველაფერს იმით უპასუხა, რომ კოსოვოს ახალი მიდგომები შესთავაზა, რომელთა თანახმადაც პრიშტინას ფართო, შეუზღუდავი ავტონომია ეძლეოდა. მაგრამ აშშ-მ და ევროპის მოწინავე ქვეყნებმა განაცხადეს, რომ სერბეთი შეურიგებელი მხარეა, რომელიც ”ხელს უშლის” და ”ბლოკავს” პრობლემის დარეგულირებას. მოკლედ რომ ვთქვათ, მოლაპარაკებები ერთგვარი სიმულაცია იყო, რომელიც კოსოვოსთვის დამოუკიდებლობის მინიჭებით უნდა დასრულებულიყო.
ცხადია, რომ არ არსებობდა პრობლემის იდეალური გადაწყვეტა ისეთი, რომელიც ორივე მხარეს დააკმაყოფილებდა. მილოშევიჩის ხელისუფლება სასტიკად იქცეოდა და ეთნიკურ ალბანელებს ბელგრადის სუვერენიტეტის ხელახალი აღაირება არ უნდოდათ.
მაგრამ სერბულ უმცირესობასაც არა აქვს არავითარი საფუძველი იმისა, რომ ირწმუნოს პრიშტინას დაპირებები მათი უსაფრთხოების უზრუნველყოფის შესახებ, ისევე, როგორც დასავლეთის დაპირება იმის თაობაზე, რომ ის ობიექტურად გააკონტროლებს სიტუაციას. განსაკუთრებით კი ძალადობის იმ შეტევების შემდეგ, რომელთაც მოკავშირეთა ოკუპაციის პერიოდში ჰქონდა ადგილი. მაშინაც კი, როდესაც 1999 წელს ათიათასობით ეთნიკური სერბი კოსოვოდან გაიქცა, სახელმწიფო მდივანი მარგარეტ ოლბრაიტი საგარეო ურთიერთობათა საბჭოს მოახსენებდა, რომ მოკავშირეთა საოკუპაციო ძალა ” კოსოვოელების, მათ შორის სერბების დაცვის მანდატს სერიოზულად ეკიდებიან”. ეთნიკური შერიგების პროცესის ნიშანიც კი არ ჩანდა არც 2004 წელს, როდესაც მოიკლა, დაიჭრა და გაძევებულ იქნა ათასზე მეტი სერბი. დერეკ ჩაპელი გაეროს სამხედრო შენაერთების სპიკერი ამბობდა: ”კოსოვოს ალბანური ხელმძღვანელობის ნაწილს სჯერა, რომ თუ რეგიონს დარჩენილი სერბებისან გაწმენდს... დაანგრევს სერბეთის კულტურულ ძეგლებს, საერთაშორისო საზოგადოება უბრალოდ მოხდარი ფაქტის წინაშე აღმოჩნდება”.
”საერთაშორისო საზოგადოების” მიერ კოსოვოს დემოკრატიაზე ზრუნვის შემდეგ, უკეთეს შემთხვევაში, იმედგაცრუებაზე შეიძლება ლაპარაკი. ეთნიკურ ალბანელთა ხელმძღვანელობა ორგანიზებულ დანაშაულშია ჩართული: ნარკობიზნესში, ფულის გათეთრებასა და სექსთრეფიქინგში. ზოგიერთები კოსოვოს ევროპის ”შავ ხვრელსაც” კი უწოდებენ.
2006 წლის მოსმენებზე ჩარლზ ინგლიშმა სახელმწიფო დეპარტამენტიდან განაცხდა: ”დისკრიმინაცია სერიოზულ პრობლემად რჩება. საჯარო სამსახურების ხელმისაწვდომობა ბუნდოვანია. ძალადობის ინციდენტებს ისევ აქვს ადგილი. გადაადგილების თავისუფლება შეზღუდულია. უმცირესობათა ბევრი ჯგუფი კოსოვოში თავს კვლავ დაუცველად გრძნობს”. მსგავსად ამისა, ჯოზეფ გრიბოკსი საჯარო პოლიტიკისა და რელიგიის ინსტიტუტიდან ამტკიცებს, რომ: ”კანონის უზანაესობისა და რელიგიურ, ეთნიკურ უმცირესობათა უფლებების დაცვა, იძულებით გადაადგილებულ ადამიანთა დაბრუნება და დაბინავება, ყველაფერი, რაც აუცილებელია დემოკრატიული მართვისათვის, კოსოვოს დროებითი ხელისუფლების მიერ ძალიან არადამაკმაყოფილებლად სრულდება”.
2007 წელს ევროპის კავშირმა გამოქვეყნა ანგარიში, რომელიც ასკვნის: ”მიღწეულია გარკვეული პროგრესი მთავრობის კონსოლიდაციის მიმართულებით”, მაგრამ ”ეფექტური მართვისთვის სამუშაო ინსტრუმენტები” ჯერ კიდევ ”გასაუმჯობესებელი და სრულფასოვნად ასამოქმედებელია”. უფრო მეტიც, კომისია განმარტავს: ”მცირე პროგრესი იქნა მიღწეული ადამიანის უფლებათა დაცვის პოპულარიზაციასა და განმტკიცებაში. ადმინისტრაცია ვერ უზრუნველყოფს ადამიანის უფლებათა დაცვის სტანდარტის შესრულებას”. ბოლოს კი ანგარიში ასკვნის: ”აღმსარებლობის თავისუფლება ბოლომდე დაცული არ არის”.
კოსოვო ფრაიმ-თაიმისთვის, როგორც ჩანს, მზად არ არის.
No comments:
Post a Comment