კლიფორდ ჯ.ლევი
21 თბერვალი 2009
მოსკოვი - გასულ კვირას რუსეთი ავღანეთიდან საბჭოთა ჯარის გამოსვლის 20 წლისთავს აღნიშნავდა. მისი ლიდერები აცხადებდნენ, რომ რეალურად, გულწრფელად არ უნდათ ამერიკულმა სამხედრო მისიამ აქ ისეთივე დამამცირებელი ბედი გაიზიაროს, როგორც საბჭოთა კავშირმა.
მაგრამ პრაქტიკულად, ხშირად ისეთი შთაბეჭდილება იქმნება, რომ რუსებს ბოლომდე ვერ გადაუწყვეტიათ რა უნდათ - ის, რომ ამერიკის წამოწყება წარმატებით დასრულდეს, ჩაიშალოს, თუ უბრალოდ ხანგრძლივ აურზაურში გადაიზარდოს, რაც მათ კრემლის კულუარებში ფარული ხითხითის საბაბს მისცემს.
მიმდინარე თვეს ამ წინააღმდეგობრივმა იმპულსებმა ხაზგასმით იჩინა თავი, როდესაც ყოფილმა საბჭოთა რესპუბლიკამ, ყირგიზეთმა, როგორც ჩანს, მოსკოვის მოთხოვნით, იმ უმნიშვნელოვანესი სამხედრო ბაზის გაუქმების შესახებ განაცხდა, რომლის მეშვეობითაც მახლობელ ავღანეთში ტვირთი გადაჰქონდათ. პარალელურად რუსებმა, თავის მხრივ განაცხადეს, რომ ამერიკის თაოსნობით მოქმედ მისიას საკუთარ ტერიტორიაზე არასამხედრო ტვირთის ტრანსპორტირების ნებას დართავენ.
რუსეთის ამბივალნტობა დიდადაა განპირობებული იმით, რომ ის ხელახლა ცდილობს გავლენის ზონების დაფუძნებას, ძალას ცდის საბჭოთა კავშირის ყოფილ სივრცეში და შედეგად, შეერთებულ შტატებთან მთელი რიგი საკითხების გამო ურთიერთოებიც ეძაბება. რუსეთის აგვისტოს ომი მეზობელ საქართველოსთან მისთვის არასასურველ სივრცეში დასავლეთის სავარაუდო შემოჭრამაც განაპირობა, რადგან საქართველოს ნატოში გაწევრიანება უნდოდა. ახლა მან ყურადღება ავღანეთს მიაპყრო.
ვლადიმერ პუტინის კრემლი არც მალავს - რახან შეერთებული შტატები რუსეთის სამეზობლოში მანევრირებს, კრემლმა, თუნდაც იმის ფასად, რომ ავღანეთის მისიას ტვირთის მიღებაში შეფერხებები შეუქმნას, კონტროლი უნდა გააძლიეროს,
”რუსეთს უნდა, რომ ცენტრალურ აზიაში ერთადერთი მეუფე იყოს” - ამბობს ანდრეი სერენკო, რუსული კვლევითი ჯგუფის, თანამედროვე ავღანეთის შემსწავლელი ცენტრის დამფუძნებელი - ”რუსეთი დაინტერესბულია იმაში, რომ შეერთბულ შტატებს, მაქსიმალურად შეუქმნას პრობლემები და ამერიკული ჯარების გადაადგილება ავღანეთში კრემლის ნებას დაუქვემდებაროს”.
ერთის შეხედვით, რუსეთს ავღანეთში უამრავი რამ აქვს დასაკარგი. ის უფრთხის ავღანეთიდან ცენტრალურ აზიაში და სამხრეთ რუსეთში, სადაც წლების მანძილზე, ჩეჩნეთში და მის შემოგარენში ისლამურ ამბოხე ებრძოდა, ისლამური ექსტრემიზმის გავრცელებას.
ჰეროინთან დაკავშირებული პრობლემების გამო რუსეთს უკიდურესად სჭირდება, რომ ავღანეთის ხელისუფლებამ ნარკოტიკული პროდუქციის წარმოების ალაგმვა შესძლოს. ისტორიული კონტექსტის გათვალისწინებით, რუსეთი, ნატოს მისიას ავღანეთში წარმოქმნილი პრობლემების გამო, უნდა უთანაგრძნობდეს.
მაგრამ გარდა იმისა, რომ თავის საზღვრებთან ამერიკელი ჯარისკაცების არსებობა აშფოთებს, კრემლს არ უნდა მანამ შესთავაზოს მნიშვნელოვანი დახმარება აშშ-ს, სანამ არ გაარკვევს ობამას ადმინისტრაციის პოზიციას რუსეთთან მიმართებაში. ურთიერთობა ჯორჯ ბუშის მმართველობის დროს დაიძაბა, როდესაც მან უკრაინას და საქართველოს ნატოში გაწევრიანებისკენ მოუწოდა და აღმოსავლეთ ევროპაში ანტისარაკეტო სისტემის დაყენება გადაწყვიტა. ობამას ჯერ არ უთქვამს აპირებს, თუ არა წინამორბედის პოლიტიკის გაგრძელებას.
”რუსეთისთვის ძალიან დელიკატური მომენტი დადგა - ის ცდილობს ობამას ადმინისტრაციის გეგმებში გაერკვას” - ამბობს ვლადიმერ სიტნიკოვი - მოსკოვის აღმოსავლურ სწავლებათა ინსტიტუტის ექსპერტი - ”რუსეთის პოლიტიკურ ელიტაში კონსერვატორებსა და პრაგმატისტებს შორის დაპირისპირებაა. პრაგმატისტებს რუსულ-ამერიკულ ურთიერთობებში ახალი ეტაპის დაწყება უნდათ, მაგრამ კონსევრატორები მოძველებულ ტერმინებში აზროვნებენ - ”შეხედე, არავითარ ძირეულ ცვლილებებს ადგილი არ აქვს, მაშ მოდი გავაუქმოთ ამერიკული ბაზა”.
რუსეთის პოზიცია ავღანეთის საკითხში უფრო გამოიკვეთება მას შემდეგ, როდესაც პრეზიდენტი ობამა თალიბების ამბოხების ჩახშობის გეგმას დააჩქარებს და პაკისტანის უმართავ საზღვრებთან ალ-ქაიდას ლიდერების ძებნას დაიწყებს. გასულ კვირას ობამამ განაცხდა, რომ ავღანეთში დამატებით 17,000 სამხედრო მოსამსახურეს გააგზავნის. ამ დროს კი ამ დამატებითი ძალების გატარება პაკისტანის ტერიტორიაზე სულ უფრო არასაიმედო ხდება.
ადმინისტრაციის წარმომადგენლები რუსეთთან ურთიერთობებში ახალი ერის დაწყებისკენ მოუწოდებენ, რასაც ვიცე პრეზიდენტმა ჯოზეფ ბაიდენმა ”საწყის პოზიციებზე” დაბრუნება უწოდა, მაგრამ ამავე დროს ისინი სულ უფრო აშკარად გამოხატავენ თავის აღშფოთებას ავღანეთის გამო.
”რუსეთი ცდილობს ავღანეთთან დამოკიდებულებაში ორივე გზა გამოიყენოს, თუ მანასს გავიხსენებთ” - განაცხადა თავდაცვის მდივანმა რობრტ გეითსმა გასულ კვირას, ყირგიზეთის სამხედრო ბაზასთან დაკავშირებით - ”კითხვა ასე დგას, იმ ვითარებაში, როდესაც, ერთის მხრივ, ავღანეთში ჩვენთან თანამშრომლობაზე პოზიტიურ ხმებს ავრცელებთ, ხოლო მეორე ხელით ჩვენს წინააღმდეგ მუშაობთ, იმ აეროპორტს ვგულისხმობ, რომელიც ჩვენთვის ძალიან მნიშვნელოვანია, მაშინ როგორღა უნდა წავიწიოთ წინ?”
გეითსმა იმედი გამოთქვა, რომ შეერთებული შტატები შეძლებენ ყირგიზეთთან ახალი შეთანხმების მიღწევას და ბაზის გადარჩენას. მისი განცხადება ცხადყოფდა, რომ ადმინისტრაციამ იცის - ცენტრალურ აზიაში სიტუაციის გამოსწორება მხოლოდ მოსკოვის მეშვეობითაა შესაძლებელი.
იგორ ვ. ბარინოვის, დეპუტატისა და პუტინის პარტიის წევრის, ამავე დროს, თავდაცვის საკითხებში გავლენიანი პერსონის განცხადების თანახმად, კრემლი აცნობიერებს, რომ მას და ვაშინგტონს ავღანეთში მსგავსი მიზნები აქვთ. ის ამბობს, რომ საბოლოოდ მიემხრობა იმასაც კი, რომ რუსეთის ტერიტორიაზე ავღანეთში მიმავალმა სამხედრო ტექნიკამ გაიაროს. (ისევე, როგორც ხელისუფლების სხვა წარმომადგენლები, ბარინოვიც ამტკიცებს, რომ რუსეთი, გასაგები მიზეზების გამო, ავღანეთში ჯარს ვერ გააგზავნის).
ბარინოვი აღიარებს, რომ რუსეთის ლიდერები მძიმე პერიოდი უდგათ - მათ დაგროვილი წყენა გულიდან უნდა გადაიგდონ.
”ძალიან ბევრი რამ ” - ამბობს ბარინოვი - ” შედეგია იმ დამოკიდებულებისა, რომელიც ნატომ ორმხრივად მნიშვნელოვან პრობლემებთან დაკავშირებით გამოამჟღავნა და რაც უშუალოდ შეეხო რუსეთის ინტერესებს: ბალკანეთი და იუგოსლავია, კოსოვო, ნატოს გაფართოვება აღმოსავლეთით, უკრაინა და საქართველო, ბალტიისპირეთის ქვეყნები. და თუ რუსეთის თვალსაზრისს მეტი ყურადღება დაეთმობა, სიტუაცია ბევრად უფრო უკეთესი უნდა გახდეს”.
დიმიტრი როგოზინი, რუსეთის გულღია ელჩი ნატოში, ხშირად აცხადებს - კრემლი ავღანეთის სტაბილიზაციას ისეთი სასიცოცხლო მნიშვნელობის საკითხად განიხილავს, რომ საქართველოს კონფლიქტის გამო დასავლეთთან დაძაბული ურთიერთობების დროსაც კი, არ დაურღვევია შეთანხმება არასამხედრო ტვირთის გატარებაზე რუსეთის ტერიტორიის გავლით.
როგოზინი ხშირად იმეორებს, რომ რუსეთი ღრმადაა შეშფოთებული ისლამური ექსტრემიზმის გავრცელების გამო. მაგრამ ამავე დროს, მოურიდებლად გამოხატავს კმაყოფილებას იმასთან დაკავშირებით, რომ უძლეველმა ამერიკელებმა საბჭოთა კავშირზე მეტს ვერც ვერაფერს მიაღწიეს.
”მათ ყველა ჩვენი შეცდომა გაიმეორეს და კიდევ უმრავი საკუთარი დაუშვეს” - განაცხადა როგოზინმა.
No comments:
Post a Comment