ეკა წამალაშვილი, კობა ლიკლიკაძე
21 თებერვალი 2009
რუსეთს, საქართველოს, აფხაზეთსა და სამხრეთ ოსეთს შორის მიმდინარე კვირის ჟენევის მოლაპარაკებები მცირე, მაგრამ მიღწევით დასრულდა - მიღებულ იქნა შეთანხმება ”ინციდენტების პრევენციის” შესახებ, მექანიზმი, რომელიც საერთაშორისო დამკვირვებლებს გასული წლის რუსულ-ქართული ომის შემდეგ შექმნილ ყველა კონფლიქტურ ზონაში შესვლის საშუალებას მისცემს.
მაგრამ ევროკავშირში ამბობენ, რომ გაურკვეველია მართლა აქვთ, თუ არა მოსკოვს და პრორუსულ აფხაზურ და ოსურ ხელისუფლებებს შეთანხმების ამოქმედების სურვილი.
შეთანხმდა სქემა, რომლის მიხედვითაც, როგორც სამხრეთ ოსეთის რეგიონის მახლობლად, ასევე რეგგიონის შიგნით იქ, სადაც მოსკოვსა და თბილისს გასულ აგვისტოს ომი ჰქონდათ, ინციდენტების პრევენციისთვის ორივე მხარემ უნდა ითანამშრომლოს. ასეთივე სქემამ უნდა იმუშავოს აფხაზეთში.
მხარეები ერთმანეთის მიმართ ღრმა უნდობლობით არიან განმსჭვალულნი, შესაბამისად, ყველა შეთანხმება არასაიმედოდ გამოიყურება. ვერც იმას ვიტყვით დანამდვილებით, რომ იმ რეგიონების ხელმძღვანელობა, რომლებმაც მოსკოვის მხარდაჭერით დამოუკიდებლობა გამოაცხადეს (აფხაზეთი და სამხრეთ ოსეთი), შეთანხმებას სიხარულით შეეგებება.
ჟენევის მოლაპრაკებების დაწყების წინ რადიო თვისუფლების ქართული სამსახურისთვის მიცემულ ინტერვიუში რუსი სამხედრო ანალიტიკოსი პაველ ფელგენაუერი ამბობდა, რომ საზავო შეთანხმების ზოლზე საქართველოში სიტუაცია უკიდურესად დაძაბულია და ახალი ომი ”სავსებით სავარაუდოა”.
”(მანამდე, სანამ) საზავო რეჟიმი ისეთი იქნება, როგორიც ახლაა, პროვოკაციები, ან ის, რასაც ორივე მხარე პროვოკაციებად აღიქვამს, შეტაკებები, ორმხრივი სროლა, სხვა სიტყვებით, რომ ვთქვათ, სანამ ასეთი არასაიმედო საზავო წესრიგი იარსებებს, უნდა ვიფიქროთ, რომ ახალი ომის წარმოქმნა ძალიან სავარაუდოა” - ამბობს ფელგენაუერი.
მახეები
საქართველო-სამხრეთ ოსეთის საზავო ზონიდან შეირაღებულ შეტაკებების შესახებ ხშირად იტყობინებიან. ფელგენაუერი ფიქრობს, რომ ნებისმიერი შეტაკება, რომელიც რუსული მსხვერპლით დასრულდება მოსკოვისთვის დაუყოვნებლივ შექმნის კაზუს ბელის.
პირად საუბარში ბევრი დასავლელი დიპლომატი ამბობს, რომ იგივეს თქმა შეიძლება საქართველოზეც. თბილისი ძალიან დაძაბულია, ისევე, როგორც ეს აგვისტოში იყო, როდესაც სამხრეთ ოსეთის გაუთავებელმა პროვოკაციებმა საქართველოს პრეზიდენტს, მიხეილ სააკაშვილს სამხედრო ოპერაციის დაწყებისკენ უბიძგა. ეს ოპერაცია საქართველოსთვის დამანგრეველი შედეგებით დასრულდა.
საქართველოს ხელისუფლანი მსგავს შესაძლებლობას უარყოფენ. საქართველოს თავდაცვის მინისტრმა, ვასილ სიხარულიძემ რადიო თავისუფლების ქართულ სამსახურს ინტერვიუში უთხრა, რომ კონფლიქტი გარდაუვლად არ მიაჩნია. მაგრამ მან აქვე დაამატა, რომ საქართველო რუსეთის ნებისმიერ აგრსიაზე პასუხისთვის მზადაა. ”რუსეთის აგრესიამ და ჩვენი ტერიტორიების შემდგომმა ოკუპაციამ, რა თქმა უნდა, ჩვენს უსაფრთხოებაზე ძალიან ნეგატიური ზეგავლენა იქონია” - განაცხადა სიხარულიძემ - ”მაგრამ ამავე დროს, ჩვენ მზად ვართ ვუპასუხოთ და მოვიგერიოთ ნებისმიერი შესაძლო რუსული აგრესია”.
ქართული არმია გასული ზაფხულის ომის შემდეგ საშინელ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, და თბილისი აცნობიერებს, რომ რუსეთთან ძალაში შეჯიბრით დღეს ვერაფერს მოიგებს. მაგრამ ბევრი დასავლელი ექსპერტი ამბობს, რომ რუსეთის აზრით, სააკაშვილის მართვა ძნელი არ უნდა იყოს და სამხრეთ ოსეთისა და აფხაზეთის საზღვარის გაწვრივ ნებისმიერი გასროლა, რომელიც შედარებით მცირე დანაკარგს მოუტანს ქართველებს, საკმარისი გახდება ახალი კონფლქტის დასაწყებად. ასეთი პროვოკაცია კიდევ უფრო ექფეტური იქნება, თუ გაზაფხულზე დაგეგმილ შესაძლო ოპოზიციურ გამოსვლებს დაეთხვევა.
ამ დროს კი ჟენევის შეთანხმებამ ორივე მხრიდან პროვოკაციების აღკვეთის გარკვეული გარანტიები გააჩინა. თუმცა საჯარო ოპტიმიზმის მიუხედავად ევროკავშირის წარმომადგენლები პირად საუბარში აღიარებენ, რომ მექანიზმები არასანდოა.
ტექნიკურად, მათ თანხმობა განაცხადეს ევროკავშირის, გაეროსა და ეუთოს მეთვალყურეების დაშვებაზე აფხაზეთსა და სამხრეთ ოსეთში. მაგრამ საერთაშორისო დამკვირვებლებს ზედამხედველობის განხორციელება მხოლოდ რუს მეთვალყურეთა თანხლებით შეეძლებათ, სიტუაცია, რომელსაც ევროკავშირის ერთმა დიპლომატმა ”პოტიომკინის ვიზიტები” უწოდა.
მხარეთა შორის ღრმა უნდობლობის კიდევ ერთი ნიშანი - რუსეთმა და სამხრეთ ოსეთმა კატეგორიული უარი თქვეს საერთაშორისო ჰუმანიტარული ორგანიზაციების შეშვებაზე სამხრეთ ოსეთში.
ორივე დელეგაციის წარმომადგენლები ჟენევაში ამტკიცებდნენ, რომ არანაირი დახმარება საჭირო არ არის. არადა, ინტერვიუში ფელგენაუერი ლაპარაკობდა საკვებისა და სხვა სახის დეფიციტზე, რომლებიც რეგიონში სეროიზულ პრობლემებს უქმნის ადგილობრივ მოსახლეობასაც და რუსულ ჯარსაც. მან ისიც აღნიშნა, რომ როკის გვირაბიდან ჩრდილოეთით მიმავალი გზა საშინლადაა დაზიანებული ზვავებისგან და შესაბამისად რუსეთიდან სამხრეთ ოსეთში ტვირთების მიწოდება ძალიანაა გართულებული.
მოსკოვის სტრატეგია?
ყველაზე მეტად ევროკავშირში იმაზე შფოთავენ, რასაც ერთმა დიპლომატმა რუსეთის ”არაერთგვაროვანი გზავნილები” უწოდა. როგორც ამბობენ, მოლაპარაკებების მსვლელობისას რუსეთი ურჩ აფხაზებს და ოსებს დათმობაზე წასვლას აიძულებს.
მაგრამ ასეთი ნაბიჯები დიდ შედეგს ვერ მოიტანს, თუ რუსეთმა აირჩია სტრატეგია, რომელიც ასე შეიძლებად აღიწეროს: ”გაყავი და იბატონე”. რუსეთს უნდა, რომ - აფხაზეთზე ზრუნვა გაეროს დაეკისროს, ეუთომ - სამხრეთ ოსეთთან დაკავშირებული საკითხები მოაგვაროს, ხოლო ევროკავშირმა საქართველოზე აიღოს პასუხისმგებლობა. საქმის ასეთი ვითარება ძალიან შეზღუდავს დასავლეთის ეფექტურობას რეგიონში.
ცინიკოსებმა შეიძლება თქვან, რომ რუსეთი დროს იგებს. ფელგენაუერი ამ თვალსაზრისს იზიარებს და ამბობს, რომ რუსეთ-საქართველოს ახალი ომი მხოლოდ დროის საკითხია.
პირველი ომი, რომელიც ფელგენაუერმა დიდი ხნით ადრე იწინასწარმეტყველა, საქართველოს პრეზიდენტისადმი, მიხეილ სააკაშვილისადმი ანტიპათიით შეიძლება აიხსნას, მისი ნატოში სწრაფვისადმი ანგარიშსწორებით. მაგრამ ფელგენაუერი ამბობს, რომ მოსკოვს უფრო შორს მიმავალი სტრატეგია აქვს: ”(რუსეთს) შესაძლოა არ მოსწონს სააკაშვილი, ჩვენ შეიძლება არ მოგვწონდეს ნატო, მაგრამ არის კიდევ ერთი რამ: სომხეთს გზა აქვს მოჭრილი, რუსულ ჯარს სომხეთში გზა მოჭრილი აქვს. არ არსებობს სახმელეთო ტრანზიტი. ეს იმას ნიშნავს, რომ ტექნიკას შეკეთებისა და მოდერნიზაციისთვის აქედან ვერ წამოიღებენ და პირიქით, უკან ვერ დააბრუნებენ, თუ არა საჰაერო გზით. ასეთი ვითარება დიდხანს ვერ გაგრძელდება”.
სომხური ბაზები მოსკოვისთვის მნიშვნელოვანია, ამტკიცებს ფელგენაუერი, ისინი მნიშვნელოვანია, როგორც სიმბოლო რუსეთის ამბიციისა სამხრეთ კავკასიაში. სომხეთი რუსეთის ახლო მოკავშირეა, მაგრამ იზოლაციამ ერევანი შეიძლება ”სხვა მხარეს გაახედოს” - ამბობს ფელენგაუერი - ”საქართველოს დამორჩილებით, რუსეთი ამ საფრთხეს თავიდან აიცილებს და სამაგიეროდ აზერბაიჯანის იზოლირებას მოახდენს, ახლა კი აზერბაიჯანი რუსეთს წინააღმდეგობას უწევს და ბედს ევროკავშირსა და შეერთებულ შტატებთან სცდის”.
ფელგენაუერი ამბობს, რომ რუსეთის შემდეგი თავდასხმა საქართველოზე იქნება ”ომი საოლოო გამარჯვებამდე”. ის ფიქრობს, რომ საბრძოლო მოქმედებების მთავარი თეატრი თბილისის მისასვლელებთან, გორსა და მცხეთას შორის მიმავალ გზაზე გაიმართება. ფელენგაუერი ამბობს, რომ თვითონ თბილისი რუსეთის არმიისთვის მთავარ სტრატეგიულ მიზანს არ წარმოადგენს: ”მნიშვნელოვანია არა თვითონ თბილისი, არამედ თბილისის დასავლეთი, სადაც თბილისის საერთაშორისო აეროპორტი და ბევრი აეროდრომი მდებარეობს” - ეს მნიშვნელოვანია, ამბობს ფელგენაუაერი - ”რადგან დღეს სამხრეთ ოსეთში ჩვენ არც ერთი მუდმივი ასაფრენი ბილიკი არა გვაქვს იმიტომ, რომ ტერიტორია ძალიან არაერთგვაროვანია”.
რუსეთის ყველაზე მახლობელი საჰაერო ბაზა ჩრდილო ოსეთში, ბესლანშია.
საუკეთესო დრო ომისთვის ივნისსა და აგვისტოს შორის იქნება, როდესაც მაღალმთიანი გზები თოვლისგან გათავისუფლდება. ის ამბობს, რომ რუსეთის არმიამ ოპერაცია სულ ორ თვეში უნდა მოიგოს მანამდე, სანამ ოქტომბერში ზამთარი დაბრუნდება.
ფელგენაუაერს არ მიაჩნია, რომ საბოლოდ პროცესში შეერთებული შტატები ჩაერთვება. მან აღნიშნა, რომ დღეს პრეზიდენტ ბარაკ ობამას უმთავრესი მიზანი ავღანეთში გამარჯვებაა. იმისთვის, რომ ამ მიზანს მიაღწიოს მას ადამიანებისა და ტვირთის ტრანსპორტირებისთვის რუსეთისა და მისი გავლენის სფეროებში მყოფი ქვეყნების ტერიტორიები დასჭირდება. მოსკოვში მიაჩნიათ, რომ სანაცვლოდ შეერთებული შტატები საქართველოში თავის ინტერესებს დათმობს.
ასე, რომ ფელგენაუერის აზრით, ომი გარდაუვალია. ”ერთადერთი გზა, რომლითაც ეს შეიძლება თავიდან ავიცილოთ, ეს არის რეჟიმის შეცვლა თბილისში, ან რეჟიმის შეცვლა მოსკოვში”.
No comments:
Post a Comment